NEN-EN-ISO 14644 is de internationale normenreeks voor cleanrooms en andere gecontroleerde omgevingen. De norm beschrijft onder meer hoe de luchtreinheid van een cleanroom wordt geclassificeerd, hoe deze wordt gemeten en hoe de prestaties van een cleanroom gedurende de levensduur kunnen worden bewaakt. De normen worden wereldwijd toegepast in sectoren zoals de farmaceutische industrie, biotech, gezondheidszorg, laboratoria en de halfgeleiderindustrie.
In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over NEN-EN-ISO 14644. We leggen uit hoe de verschillende ISO-klassen zijn opgebouwd, wat het verschil is tussen NEN-EN-ISO 14644-1 en NEN-EN-ISO 14644-2, hoe een cleanroom wordt geclassificeerd en welke invloed de norm heeft op het ontwerp en beheer van gecontroleerde omgevingen.
Welke ISO-klassen worden onderscheiden in NEN-EN-ISO 14644?
NEN-EN-ISO 14644-1 onderscheidt negen luchtreinheidsklassen: ISO 1 tot en met ISO 9. De classificatie is gebaseerd op het maximale aantal toegestane luchtdeeltjes per kubieke meter lucht. Hoe lager het ISO-nummer, hoe strenger de eisen aan de luchtkwaliteit.
In de praktijk worden de volgende klassen het meest toegepast:
- ISO 1 en ISO 2: uiterst schone omgevingen voor geavanceerde halfgeleider- en nanotechnologie.
- ISO 3 en ISO 4: toepassingen binnen micro-elektronica en hoogwaardige productieprocessen.
- ISO 5: veel toegepast bij aseptische processen in de farmaceutische industrie en in kritische werkzones.
- ISO 6 en ISO 7: veel gebruikt in farmaceutische productie, ziekenhuisapotheken (bereidingsapotheken), laboratoria en biotech.
- ISO 8: toegepast in diverse gecontroleerde productieomgevingen met verhoogde eisen aan luchtkwaliteit.
- ISO 9: de minst strenge ISO-klasse en vergelijkbaar met de luchtkwaliteit van veel normale binnenruimten.
De gekozen ISO-klasse heeft niet alleen invloed op de toegestane deeltjesconcentratie, maar ook op het luchtbehandelingssysteem, de luchtverversing, de drukhiërarchie, de materiaalkeuze en de operationele procedures.
Wat is het verschil tussen NEN-EN-ISO 14644 en EU GMP Annex 1?
NEN-EN-ISO 14644 en EU GMP Annex 1 vullen elkaar aan, maar hebben een verschillend doel. NEN-EN-ISO 14644 is een technische normenreeks voor het classificeren en beheren van cleanrooms. De norm richt zich op de concentratie van deeltjes in de lucht, de meetmethoden en de classificatie van gecontroleerde omgevingen. EU GMP Annex 1 is daarentegen een richtlijn voor de productie van steriele geneesmiddelen. Naast eisen aan de luchtkwaliteit bevat Annex 1 ook voorschriften voor onder meer microbiologische beheersing, processen, personeel, reiniging, desinfectie, monitoring en de Contamination Control Strategy (CCS).
Hoewel vaak een globale relatie wordt gelegd tussen GMP-klassen en ISO-klassen, zijn deze niet één-op-één uitwisselbaar. Voor GMP-omgevingen geldt dat zowel NEN-EN-ISO 14644 als EU GMP Annex 1 van toepassing kunnen zijn.
Hoe wordt een cleanroom geclassificeerd volgens NEN-EN-ISO 14644-1?
Een cleanroom wordt geclassificeerd door het uitvoeren van gestandaardiseerde deeltjesmetingen. Hierbij worden op meerdere meetlocaties luchtmonsters genomen en wordt het aantal deeltjes per kubieke meter lucht bepaald voor verschillende deeltjesgroottes.
De meetresultaten worden vervolgens vergeleken met de grenswaarden uit NEN-EN-ISO 14644-1. Op basis daarvan wordt vastgesteld welke ISO-klasse de ruimte behaalt.
Afhankelijk van de toepassing kan een cleanroom in verschillende toestanden worden beoordeeld:
- As-built: de ruimte is gebouwd, maar nog niet ingericht.
- At-rest: de cleanroom is volledig ingericht en operationeel gereed, maar zonder personeel en zonder proces.
- Operational: de cleanroom functioneert onder normale gebruiksomstandigheden met personeel en processen.
Het aantal meetpunten wordt bepaald aan de hand van de vloeroppervlakte van de cleanroom. Na afronding van de metingen wordt de classificatie vastgelegd in een classificatierapport.
Wat is het verschil tussen NEN-EN-ISO 14644-1 en NEN-EN-ISO 14644-2?
Hoewel beide normen onderdeel zijn van dezelfde normenreeks, hebben zij een verschillend doel.
- NEN-EN-ISO 14644-1 beschrijft hoe de luchtreinheid van een cleanroom wordt geclassificeerd op basis van de concentratie van deeltjes in de lucht. De norm bevat de classificatiegrenzen en de meetmethodiek.
- NEN-EN-ISO 14644-2 beschrijft hoe de prestaties van een cleanroom gedurende de gebruiksfase bewaakt kunnen worden. De norm geeft handvatten voor een passend monitoringsprogramma en het periodiek verifiëren van de geclassificeerde status.
Samen vormen beide normen de basis voor zowel de initiële classificatie als het blijvend beheersen van de prestaties van een cleanroom.
Welke eisen stelt NEN-EN-ISO 14644 aan het ontwerp van een cleanroom?
NEN-EN-ISO 14644 bevat slechts beperkte directe ontwerpeisen. Wel hebben de classificatie-eisen grote invloed op het ontwerp van een cleanroom.
Om een bepaalde ISO-klasse te behalen en te behouden, moeten onder andere de volgende aspecten zorgvuldig worden uitgewerkt:
- luchtfiltratie met HEPA- of ULPA-filters;
- luchtverversingscapaciteit;
- luchtstromingspatronen;
- drukhiërarchie tussen ruimten;
- materiaalkeuze en afwerking van vloeren, wanden en plafonds;
- personeels- en materiaalsluizen;
- onderhoud en bereikbaarheid van installaties.
Het uiteindelijke ontwerp wordt niet alleen bepaald door de gewenste ISO-klasse, maar ook door het proces dat in de cleanroom plaatsvindt en de geldende wet- en regelgeving.
Wanneer is classificatie volgens NEN-EN-ISO 14644 verplicht?
NEN-EN-ISO 14644 is een internationale norm en geen wettelijke certificering. Er bestaat dan ook geen officieel ISO 14644-certificaat.
Of classificatie volgens NEN-EN-ISO 14644-1 verplicht is, hangt af van de toepassing. In veel sectoren wordt de norm voorgeschreven door wet- en regelgeving, vergunningen, contractuele afspraken of sectorspecifieke richtlijnen.
Binnen de farmaceutische industrie wordt NEN-EN-ISO 14644-1 expliciet aangehaald in EU GMP Annex 1 als methode voor het classificeren van de luchtreinheid. Ook binnen onder meer biotech, medische hulpmiddelen, laboratoria en de halfgeleiderindustrie vormt de norm de algemeen geaccepteerde standaard voor cleanroomclassificatie.
Hoe Ropasystems helpt bij cleanrooms volgens NEN-EN-ISO 14644
Ropasystems ontwerpt, realiseert en renoveert cleanrooms en andere gecontroleerde omgevingen die aansluiten op de eisen van NEN-EN-ISO 14644 en – waar van toepassing – aanvullende richtlijnen zoals EU GMP Annex 1.
Wij begeleiden opdrachtgevers vanaf de eerste gebruikerswensen tot en met de oplevering van de cleanroom. Daarbij vertalen wij de gewenste ISO-klasse naar praktische ontwerpkeuzes voor onder meer luchtbehandeling, bouwkundige afwerking, materiaalgebruik en installatietechniek.
Wat we voor u kunnen betekenen:
- Vertaling van de gewenste ISO-klasse naar concrete ontwerp- en bouweisen
- Selectie van de juiste materialen, luchtbehandelingsconcepten en bouwkundige oplossingen
- Realisatie van gecontroleerde omgevingen zoals; cleanrooms, laboratoriumruimtes en GMP-omgevingen
- Vervaardiging van maatwerk meubilair voor gecontroleerde omgevingen inclusief stralingsbescherming en aseptische omgevingen
Elk project begint bij een grondige analyse van uw eisen en de toepasselijke normen. Wilt u weten hoe wij uw cleanroomproject kunnen realiseren? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.