In Nederlandse operatiekamers gelden duidelijke, landelijk vastgestelde eisen die bedoeld zijn om de kans op infecties zo klein mogelijk te maken. Deze eisen gaan over luchtkwaliteit, materiaalkeuze, klimaatbeheersing en het gebruik van de ruimte. Hieronder staat een overzicht van de belangrijkste punten.
1. Luchtkwaliteit en ISO‑classificaties
De luchtkwaliteit in een operatiekamer wordt bepaald door internationale cleanroomstandaarden (ISO 14644‑1) en is in Nederland als volgt ingevuld:
- Beschermd gebied boven de operatietafel — ISO 5
Het beschermde gebied (UDF‑plenum) boven het operatieveld moet voldoen aan ISO 5‑luchtzuiverheid. Dit is de zone waar implantaten, instrumenten en het wondgebied zich bevinden. - Operatiekamer‑ruimte — ISO 7
De luchtkwaliteit in de rest van de operatiekamer moet voldoen aan ISO 7.
Belangrijk onderscheid:
Alleen de directe zone boven de operatietafel valt onder ISO 5. De operatiekamer als geheel is ISO 7. Deze indeling is bevestigd in het NOV‑standpunt voor Klasse 1+ OK’s (voor implantaat‑chirurgie).
2. Ventilatie en luchttoevoer
De NVMM/FMS‑richtlijn bepaalt dat operatiekamers moeten beschikken over:
- Minimaal 20 luchtwisselingen per uur in OK‑klasse 1 en 1+
- HEPA‑filtratie (H13 of hoger) voor de toevoerlucht
- Unidirectionele luchtstroom (UDF) in het beschermde gebied (Klasse 1+ OK)
- Een drukhiërarchie van minder schoon → semi‑steriel → steriel
(De richtlijn geeft geen vaste Pascal‑waarde; de hiërarchie moet aantoonbaar zijn.)
3. Temperatuur en luchtvochtigheid
Voor een stabiele en veilige werkomgeving gelden de volgende instellingen:
- Temperatuur: 18–23 °C
- Relatieve luchtvochtigheid: < 65%
Deze waarden helpen om microbiële groei en condensatie te voorkomen en ondersteunen een betrouwbare werking van medische apparatuur.
4. Materiaalkeuze en afwerking
Om een operatiekamer goed reinigbaar te houden, schrijft de richtlijn voor dat:
- oppervlakken glad, naadloos en niet‑poreus moeten zijn
- hoeken en plinten bij voorkeur afgerond of hol worden uitgevoerd
- materialen geschikt moeten zijn voor intensieve desinfectie
Opmerking:
De richtlijn noemt géén verplichting voor “antibacteriële materialen”. Het gaat om reinigbaarheid en bestendigheid, niet eigenschappen die bacteriën doden.
5. Gebruik van de operatiekamer
Naast technische eisen is het gebruik van de ruimte belangrijk:
- Deurbewegingen moeten zo veel mogelijk worden beperkt. Steeds vaker worden systemen gebruikt om het aantal deurbewegingen te monitoren
- Het aantal personen in de OK wordt beheerst
- Instrumenten worden binnen het UDF‑gebied gehouden
- Kleding‑ en gedragsprotocollen worden gevolgd
De IGJ ziet toe op naleving van deze richtlijn.
6. Overige technische eisen
Brandmelding – NEN 2535
NEN 2535 is relevant voor brandmeldinstallaties binnen het ziekenhuis, maar is geen OK‑specifieke hygiënenorm.
Elektrische veiligheid – NEN 1010 rubriek 710
Operatiekamers vallen onder groep 2 medisch gebruikte ruimten, waarvoor aanvullende maatregelen gelden:
- verplichte aanvullende potentiaalvereffening
- alle metalen delen (OK‑tafel, pendels, instrumententafels) moeten vereffenbaar zijn
- centrale aardpunten (CAP) moeten zichtbaar en meetbaar zijn
Deze maatregelen voorkomen aanraakspanningen en beschermen patiënt en medewerker.
7. Overzicht: OK‑klassen & officiële eisen
| OK‑klasse | Beschermd gebied | OK‑ruimte | Luchtwisselingen |
| Klasse 1+ | ISO 5 (UDF‑plenum) | ISO 7 | ≥ 20 |
| Klasse 1 | n.v.t. | ISO 7 | ≥ 20 |
| Klasse 2 | n.v.t. | ISO 7 | ≥ 6 |
| Zelfstandige Behandelkamer (ZBK) | n.v.t. | geen ISO‑eis | ≥ 4 |
Hoe lang duurt het bouwen van een operatiekamer?
De bouw van een operatiekamer duurt gemiddeld ongeveer 12 weken, vanaf de start van de bouwwerkzaamheden tot aan de oplevering. Deze periode bestaat doorgaans uit:
- 6–8 weken voor de bouwkundige schil
- 4–6 weken voor de technische installaties
- 2 weken voor validatie, testen en inregeling
Snellere bouw door modulair werken
Afhankelijk van de omvang van het project kunnen verschillende disciplines overlappend werken om de doorlooptijd aanzienlijk te verkorten. Bij projecten met meerdere operatiekamers ontstaat zo een efficiënte waterval-planning.
Een voorbeeld van deze werkwijze:
- Zodra de bouwkundige schil van OK 1 gereed is, begint het bouwteam direct met de schil van OK 2, 3 en 4.
- In dezelfde volgorde start de installateur met de technische voorbereidingen.
- Vervolgens worden de ruimten gesloten met het modulaire prefab cleanroomwandsysteem van Ropasystems.
- Dit systeem wordt in onze fabriek volledig prefab op maat geproduceerd. (bekijk ook de video onderaan de pagina)
- De elementen kunnen zeer snel en stofarm worden gemonteerd.
- Dankzij de modulaire opbouw kunnen inbouwelementen eenvoudig worden geïntegreerd en kunnen OK’s in korte tijd bouwkundig worden afgerond.
- De installateur kan zijn werkzaamheden verder afronden.
Door deze aanpak kan – afhankelijk van de projectgrootte – bijna iedere week een nieuwe operatiekamer worden opgeleverd voor inspectie en validatie.
Het belang van een goede voorbereiding
Een efficiënte projectuitvoering begint met een grondige voorbereiding. Tijdens een OK‑overleg komen alle betrokken partijen samen, waaronder het bouwteam, installateurs en vertegenwoordigers van het ziekenhuis. Deze ziekenhuisvertegenwoordigers fungeren als aanspreekpunt namens de verschillende interne afdelingen, zodat alle gebruikerseisen, processen en functionele wensen goed worden meegenomen in het ontwerp en de uitvoering.
Het realiseren van een referentie‑operatiekamer is hierbij een belangrijk hulpmiddel. Door vroegtijdig samen de indeling, looproutes en werkprocessen te beoordelen en te optimaliseren, worden verwachtingen scherp afgestemd en ontwerpkeuzes beter onderbouwd. Dit voorkomt onnodige wijzigingen tijdens de uitvoering, wat zowel tijd als kosten bespaart.
Hoe Ropasystems helpt met operatiekamerbouw
Ropasystems biedt complete oplossingen voor operatiekamerbouw, vanaf de bouwkundige schil tot en met de technische afwerking. Met jarenlange ervaring in ziekenhuisprojecten begrijpen wij de complexe eisen van moderne operatiekamers en zorgen wij voor een naadloze projectuitvoering. Van concept tot oplevering staan wij garant voor vakmanschap en betrouwbaarheid. Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek over uw operatiekamerproject.